De kunst van het herinneren
HomeWim de WagtEdward Hopper, de Kennedy's en Bas Jan AderAugust en Walter MackeHet herdenken van de Shoah in kunst en monumentenWorld Trade Center New York en de verwerking van 9/11BlogFavoriete foto'sContact

Fragmenten van het archief


Het herdenken van de Shoah in kunst en monumenten

Straten waar we gisteren nog liepen

(Fragment)

Eerst is het een vormeloos bundeltje papier. Nu laat ik de brieven, foto’s en andere documenten door mijn vingers gaan alsof ik ze zelf net op de deurmat gevonden heb. Ik bestudeer ze, alsof ze voor mij persoonlijk bedoeld zijn en er tussen mij en de verzender of schenker een band bestaat, die privileges met zich meebrengt en verplichtingen schept.
       De vondst was klassiek. Jaren geleden doken op de zolder van een huis in Amsterdam papieren op die naar het zich liet aanzien van vroegere bewoners waren geweest. Degene die ze vond wist niet wat hij er mee moest, en via een omweg belandden ze bij een verzamelaar van historische foto’s en prenten in Haarlem.
       Hoe gering het bundeltje ook was en hoe onbeduidend het er ook uitzag, het bleek om de nalatenschap van een in de Tweede Wereldoorlog verdwenen joodse familie te gaan. Niet meer dan twee volgepropte enveloppen. Maar dat is veel, want van de meeste in de Shoah omgekomen joden is niet meer dan hun naam, geboorte- en sterfdatum bekend, en misschien een beroep. Waren het onderduikers geweest, die op de vlucht voor hun belagers het meest kostbare wat ze nog hadden wilden verbergen? Waren het de joodse eigenaren of huurders van de woning geweest? Wie waren zij? Geef maar aan mij, misschien kan ik er wat mee, zei ik tegen de verzamelaar.
       Ik staar naar een meisje met een engelachtige gezichtsuitdrukking en een reuzenstrik in haar golvende, samengebonden haar. ‘Hattingen, 2. Januar
1919’, staat achterop te lezen. In een ander handschrift is er bijgeschreven, waarschijnlijk op een later moment: ‘Sophie Goge, geb. 9. August 1903’. Op een andere foto zien we haar weer, maar nu ouder. Ze staat in de donkere setting van een fotostudio en draagt een jurk met daarover heen een sierlijk lint van haar hals tot haar heup. Uit wat achterop geschreven is valt af te leiden dat ‘Fräulein Eva Emmering’ de ontvanger van deze portretfoto was, ‘cousine’ van Sophie Goge, dan 22 jaar oud.
       Een foto met een karteltjesrand. Op een bankje in de schaduw van een boom voor een nauwelijks zichtbaar huisje zit een man in hemdsmouwen. Snorretje, pullover. Een klein meisje houdt zich naast hem op het bankje overeind. Ze heeft haar linker arm om zijn hals geslagen en richt haar blik op iets of iemand anders schuin achter de fotograaf. ‘Sommer 1933. Adolf u. Kind’, lees ik. Wat is er van ze geworden?

(...) 

 


Adolf en Ingrid Emmering, Lübeck, zomer 1933


Follow me on twitter.com/#/wimdewagt and facebook

HomeWim de WagtEdward Hopper, de Kennedy's en Bas Jan AderAugust en Walter MackeHet herdenken van de Shoah in kunst en monumentenWorld Trade Center New York en de verwerking van 9/11BlogFavoriete foto'sContact